Inleiding
Als het gaat om de gezondheid van vrouwelijke atleten, ligt de focus vaak op training, voeding en prestaties. De menstruatiecyclus speelt echter een cruciale rol in het welzijn, herstel en de sportprestaties van vrouwen. Menstruatieklachten zoals vermoeidheid, buikpijn en hevig bloedverlies kunnen een aanzienlijke invloed hebben op zowel trainingen als wedstrijden. Ondanks deze impact blijft menstruatie vaak een onderwerp dat binnen de topsport weinig besproken wordt. Enkele topsporters hebben recentelijk dit taboe doorbroken door openlijk te praten over de menstruatieklachten waarmee ze te maken kregen vóór belangrijke wedstrijden. Deze openheid heeft bijgedragen aan meer bewustwording over de invloed van de menstruatiecyclus op vrouwelijke atleten, wat aantoont dat menstruatie een essentieel aspect is van de medische begeleiding in de sport. Meer aandacht voor menstruatiegezondheid kan leiden tot een beter begrip van prestatieveranderingen, vroegtijdige herkenning van hormonale verstoringen en verbeterde ondersteuning voor vrouwelijke sporters.
De Vrouwelijke Atleet
Tijdens een symposium bij het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving werd op 15 juni 2026 specifiek aandacht besteed aan "de vrouwelijke atleet". Voldoende energie is cruciaal voor een goede gezondheid, normale lichaamsfuncties en optimale sportprestaties. Bij vrouwelijke atleten kan een tekort aan energie leiden tot problemen, aangeduid als lage energiebeschikbaarheid (Low Energy Availability, LEA). Dit kan op zijn beurt leiden tot Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S).
RED-S en Endocriene Veranderingen
RED-S is een aandoening die diverse systemen in het lichaam kan verstoren, waaronder de hormoonhuishouding, botgezondheid, het immuunsysteem, het hart- en vaatstelsel en de voortplantingsfunctie. Dit kan zowel de gezondheid als de sportprestaties van vrouwelijke atleten negatief beïnvloeden. Hormonale veranderingen die voortkomen uit lage energiebeschikbaarheid kunnen leiden tot menstruatiestoornissen en andere endocriene verstoringen. Deze veranderingen kunnen op hun beurt gevolgen hebben voor de algemene gezondheid en mondgezondheid van de atleet.
Invloed van Hormonale Veranderingen op Mondgezondheid
De orale weefsels kunnen gevoelig zijn voor schommelingen in geslachtshormonen, wat directe invloed kan hebben op de mondgezondheid. Verminderde speekselproductie, veranderingen in de samenstelling van speeksel en een verhoogde gevoeligheid voor tandvleesproblemen kunnen het gevolg zijn van een afname in oestrogeenspiegels. Deze veranderingen kunnen leiden tot een verhoogd risico op cariës, gebitsslijtage en parodontale aandoeningen.
Klinische Implicaties
Zorgverleners die met vrouwelijke atleten werken, moeten alert zijn op tekenen van lage energiebeschikbaarheid en RED-S. Symptomen zoals menstruatiestoornissen, vermoeidheid en verminderde prestaties kunnen wijzen op een onderliggend energietekort. Mondzorgprofessionals kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het vroegtijdig signaleren van RED-S. Een multidisciplinaire aanpak, waarbij verschillende zorgverleners samenwerken, is essentieel voor de preventie en behandeling van deze aandoening.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat ontstaat door chronische lage energiebeschikbaarheid en kan leiden tot diverse endocriene verstoringen bij vrouwelijke atleten. Deze verstoringen kunnen zowel de algemene gezondheid als de mondgezondheid negatief beïnvloeden. Het belang van een integrale aanpak voor vrouwelijke atleten, waarbij zowel systemische gezondheid als mondgezondheid worden meegenomen, wordt hiermee benadrukt.
Referenties:
LAGE ENERGIE BIJ VROUWELIJKE ATLETEN
Mei, J., et al. (2025). The Impact of RED-S on Female Athletes. Journal of Sports Medicine, 15(2), 325-339.
Lin, A., & Smith, B. (2019). Energy Availability in Athletics: Implications for Health and Performance. International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism, 29(2), 152-164.
